Ratujemy zapomniane zabytki Lwowa
We Lwowie trwają prace konserwatorskie przy dwóch wyjątkowo cennych obiektach znajdujących się w historycznym centrum Lwowa. Są to XVII-wieczna płaskorzeźba Archanioła na elewacji dawnego klasztoru Bernardynów oraz kamienna dekoracja fasady kamienicy Wilczków przy Rynku 3.
Projekt „Zapomniane zabytki Lwowa – I etap konserwacji rzeźb z przestrzeni miejskiej miasta” realizowany jest przez Fundację Fundamenty Kultury, a finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą 2026”, którego operatorem jest Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA.
Płaskorzeźba Archanioła i fasada kamienicy Wilczków to zabytki o wysokiej wartości artystycznej i historycznej, związane z dziedzictwem kulturowym dawnej Rzeczypospolitej. Oba znajdują się w miejscach intensywnie obecnych w przestrzeni miasta – odwiedzanych zarówno przez mieszkańców Lwowa, jak i turystów z Ukrainy, Polski oraz innych krajów.
Stan zachowania obu obiektów wymagał podjęcia pilnych prac ratunkowych. W lipcu 2026 roku przy obu obiektach odbyły się komisje konserwatorskie.
Program prac konserwatorskich dla płaskorzeźby Archanioła znajdującej się na elewacji dawnego klasztoru Bernardynów, który od 1784 roku pełni funkcję archiwum i powszechnie znany jest jako Archiwum Bernardyńskie, obejmuje oczyszczenie obiektu, dezynfekcję, zabezpieczenie struktury, uzupełnienie ubytków oraz wykonanie badań materiałowych i stratygraficznych. Już po rozpoczęciu prac okazało się, że faktyczna historia i konstrukcja zabytku są bardziej złożone, niż można było ocenić przed ustawieniem rusztowań - po usunięciu wtórnych zapraw potwierdziły się wcześniejsze przypuszczenia, że obiekt został w przeszłości przeniesiony w obecne miejsce z innej, nieznanej lokalizacji. Stwierdzono również, że część elementów, w tym lilia oraz obramowanie, wykonano wtórnie. W trakcie prac odkryto także relikty oryginalnych warstw barwnych, z których pobrano próbki do dalszych badań. Odspojone fragmenty płaskorzeźby i obramienia zdemontowano i zabezpieczono. Obecnie trwają prace polegające na scalaniu odspojonych fragmentów ramy i rekonstrukcji jej brakujących fragmentów oraz profilaktyczne uzupełnianie technicznych ubytków kamiennej płaskorzeźby.
W kwestii konserwacji samej płaskorzeźby Archanioła komisja uznała, że nie należy rekonstruować brakujących fragmentów jego formy. Priorytetem ma być zachowanie autentycznej substancji zabytku oraz wykonanie jedynie takich uzupełnień technicznych, które są konieczne dla jego zabezpieczenia przed wnikaniem wody i dalszą degradacją.
Drugim obiektem objętym projektem jest kamienica Wilczków przy Rynku 3, położona w bezpośrednim sąsiedztwie Czarnej Kamienicy. Jej elewację wyróżnia bogata dekoracja kamienna, szczególnie w partii pierwszego piętra, z charakterystycznymi rzeźbami Atlantów oraz przedstawieniami zwierząt mitologicznych. Stan zachowania kamieniarki wymaga podjęcia prac o charakterze ratunkowym i zabezpieczającym. Do tej pory wykonano dokumentację fotograficzną, pobrano próbki do badań laboratoryjnych, ustawiono rusztowanie oraz rozpoczęto wstępne oczyszczanie detali kamiennych elewacji.
W przypadku kamienicy jednym z najważniejszych zagadnień była identyfikacja przyczyny silnego zawilgocenia dolnych partii elewacji. Komisja oceniła, że wykonanie planowanej izolacji przeciwwilgociowej byłoby bardzo trudne technicznie i mogłoby nie przynieść oczekiwanych rezultatów. W związku z tym uznano, że należy z niej zrezygnować i skoncentrować się na ograniczeniu dopływu wody do elewacji oraz poprawie wentylacji piwnic.
Partnerem w projekcie jest Biuro Dziedzictwa - Бюро спадщини у Львові / Heritage Bureau in Lviv
fot. Anna Kudzia Konserwacja Zabytków
