„Wolontariusze z Górnego Śląska porządkują i dokumentują polskie groby ofiar II wojny światowej na cmentarzach w Berlinie” Polonika

Odpowiedzi na te pytania poszukiwali pomysłodawcy ważnego projektu wolontariackiego, sfinansowanego przez nasz Instytut.

Projekt „Wolontariusze z Górnego Śląska porządkują i dokumentują polskie groby ofiar II wojny światowej na cmentarzach w Berlinie” spotkał się z dużym zainteresowaniem berlińskiej Polonii. W jego realizację aktywnie włączyli się członkowie Polskiej Rady w Berlinie, szczególnie pani Małgorzata Kohn i pan Feliks Domaradzki, kierujący tą organizacją.

W przedsięwzięciu uczestniczyli uczniowie i nauczyciele Szkoły Podstawowej nr 51 z Oddziałami Integracyjnymi w Bytomiu, uczniowie klas piątych i szóstych Polsko-Niemieckiej Szkoły Europejskiej im. Kathariny Heinroth oraz uczniowie klasy dziewiątej z Robert-Jungk-Oberschule – Polsko-Niemieckiej Ponadpodstawowej Szkoły Europejskiej w Berlinie. Łącznie w projekcie wzięło udział 130 osób.

Uczestnicy wysłuchali prelekcji Aliny i Klausa Leutnerów, którzy od lat dbają o to, by pamięć o ofiarach nazistowskiej przemocy pozostała żywa. Ich wystąpienie dotyczyło działań podejmowanych na rzecz dokumentowania losów polskich ofiar i ich godnego upamiętnienia. Państwo Leutnerowie od wielu lat prowadzą polsko-niemieckie projekty edukacyjne. Przypominają historię więźniów obozów koncentracyjnych Sachsenhausen, Buchenwald i Dachau,  więżnió Berlin-Plötzensee oraz robotników i robotnic przymusowych. W 2022 roku Klaus Leutner został laureatem Nagrody Instytutu Pamięci Narodowej „Świadek historii”.

W ramach projektu odbyła się także konferencja historyczna „Kultura Pamięci”, prowadzona przez Alinę i Klausa Leutnerów w auli Katharina-Heinroth-Grundschule, należącej do Polsko-Niemieckiej Szkoły Europejskiej w Berlinie. W wydarzeniu uczestniczyła również konsul RP w Berlinie, pani Marzena Kępowicz.

Podczas swojego wystąpienia Alina Leutner podkreśliła, że pamięć historyczna stanowi fundament wspólnoty i tożsamości. Zwróciła uwagę, że refleksja nad błędami przeszłości jest konieczna, by ich nie powtarzać. Wiedza historyczna pomaga lepiej rozumieć teraźniejszość i ujawnia źródła wielu współczesnych zjawisk. Leutner zaznaczyła też, że dialog jest kluczowy w budowaniu harmonijnej przyszłości.

Konsul Marzena Kępowicz przypomniała, że II wojna światowa dramatycznie naznaczyła losy Polski i Europy. „Zginęły miliony żołnierzy, ale przede wszystkim cywilów – dzieci i dorosłych. Wielu Polaków spoczywa dziś daleko od ojczyzny, także tutaj, w Berlinie. Ich groby nie są tylko miejscami ciszy i zadumy. Przypominają, jak wielką cenę płacili nasi przodkowie za wolność, za wiarę w wartości, które dziś uznajemy za oczywiste: pokój, szacunek dla drugiego człowieka, prawo do życia w godności. Pamięć o tych ofiarach nie jest tylko obowiązkiem historycznym. To część naszej kultury narodowej. Kultura polska zawsze czerpała siłę z pamięci. To ona budowała tożsamość i uczyła kolejne pokolenia, że wolność i solidarność nie są dane raz na zawsze. Trzeba je pielęgnować i przekazywać dalej” – mówiła pani konsul.

Wolontariusze wykonali prace porządkowe w Miejscu Pamięci Altglienicke – miejscu spoczynku 1370 ofiar nazistowskiej przemocy, w tym 436 Polaków. Polacy stanowią tam drugą co do liczebności grupę narodową. Ściana z zielonego szkła, na której wypisano nazwiska wszystkich ofiar, powstała z inicjatywy Klausa Leutnera. Dla większości młodych ludzi była to pierwsza wizyta w tym miejscu.

Młodzież pracowała również na brytyjskim cmentarzu wojskowym z okresu II wojny światowej (Berlin War Cemetery), gdzie spoczywają polscy lotnicy.

Zwieńczeniem projektu była wizyta wolontariuszy w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w Berlinie. Tam podsumowano efekty wspólnej pracy i rozmów o pamięci historycznej, które połączyły młodych ludzi z Polski i Niemiec we wspólnym działaniu na rzecz zachowania pamięci o ofiarach wojny.