Lwów (Ukraina) – Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (tzw. katedra łacińska)
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (tzw. katedra łacińska) we Lwowie jest jednym z najcenniejszych obiektów historycznych i zabytkowych na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. W jej wnętrzach miały miejsce m.in. śluby lwowskie króla Jana Kazimierza (1656) oraz chrzest późniejszego króla Stanisława Leszczyńskiego (1677). Przy powstawaniu zachowanego do naszych czasów cennego wyposażenia uczestniczyli najwybitniejsi lwowscy artyści, m.in. architekt Piotr Polejowski, rzeźbiarze Maciej Polejowski, Jan Obrocki, Franciszek Olędzki (Olendzki), autor polichromii Stanisław Stroiński i wielu innych. Ich prace spowodowały, że mamy do czynienia z dziełem nie tylko ważnym historycznie, lecz także wybitnym artystycznie.
Prace obejmą zabezpieczenie i poprawę stanu zachowania pięciu zabytkowych okien oraz ich elementów konstrukcyjnych. Wykonane nowe zabezpieczenia mają na celu chronić okna z historycznymi witrażami przed odłamkami i falą uderzeniową na czas działań wojennych. Przy oknie nad ołtarzem bocznym pw. Trójcy Świętej przeprowadzone zostaną prace konserwatorskie przy kwaterach witrażowych, ich metalowej konstrukcji oraz zachowanym szkleniu, wraz z niezbędnymi uzupełnieniami i pracami przy bezpośrednim otoczeniu okna.
Realizacja projektu przyczyni się do poprawy stanu zachowania zabytkowych okien i witraży oraz ich ochrony przed czynnikami atmosferycznymi i zagrożeniami mechanicznymi. Zadanie stanowi kolejny etap działań na rzecz zachowania cennego wystroju katedry łacińskiej we Lwowie.
Realizacja: Towarzystwo Wspierania Inicjatyw Badawczych i Konserwatorskich, z siedzibą w Warszawie, ul. Niecała 12/2
Foto- Paweł Baranowski
W ramach prac realizowanych w obrębie chóru muzycznego i sąsiadującej z nim miechowni przeprowadzono montaż schodów w miechowni.
Demontaż miechów instrumentu organowego umożliwił uprzątnięcie sali służącej za zaplecze parafii, konserwację muru ścian, okna, podłogi, aby w 2024 r. wybudować drewniane schody prowadzące na wyższy poziom w wieży południowej katedry łacińskiej. W ten sposób umożliwiono przyszłe wykorzystanie sali w wieży na potrzeby parafii.Miechownia, do której wchodzi się z chóru muzycznego oraz nad nim położone pomieszczenie w wieży południowej katedry łacińskiej były dotychczas nieskomunikowane.
W 2023 r. przeprowadzono prace konserwatorskie przy pięciu ramach okiennych wraz z ich oszkleniem, znajdujących się na trzech najwyższych kondygnacjach wieży południowej w katedrze łacińskiej we Lwowie. Stalowe ramy okienne wymagały oczyszczenia i zabezpieczenia z uwagi na ogniska korozji tlenkowej żelaza.
Prace polegały na demontażu wszystkich pięciu kwater wypełniających otwory okienne, oczyszczeniu, uzupełnieniu ubytków szkleń, sklejeniu spękanych wypełnień, założeniu brakujących kitów, wykonaniu nowych powłok zabezpieczających stalowe ramy okienne i ponownym montażu na miejscu.
Na jednej z ram okiennych widoczne są w trzech miejscach ślady ostrzału. Świadczą o autentyczności świadectw mieszkańców Lwowa o snajperze strzelającym z wieży w czasie działań wojennych.
Realizator: Maria Barvinok-Szumska
23-głosowy instrument organowy o dwóch manuałach stanął w 1899 roku na chórze katedry w dwóch szafach o neogotyckich prospektach. Miech umieszczono w wieży kościoła a połączenia zlokalizowano pod podłogą chóru muzycznego. W trakcie wieloletniej eksploatacji uległ przebudowom i degradacji, oddalając się od zamierzonego przez twórcę Jana Śliwińskiego efektu brzmieniowego.
Celem rozpoczętych w 2021 r. prac konserwatorskich, restauratorskich i rekonstrukcyjnych było przywrócenie dawnej świetności instrumentu o brzmieniu romantycznym, z przeznaczeniem go do obsługi liturgicznej i koncertowej, z zachowaniem jego wszelkich sprawnych oryginalnych i historycznych elementów konstrukcyjnych. Ostatnim etapem projektu, przeprowadzonym w 2024 r., obejmującym instrument organowy wraz z podwójnym prospektem, jego elementami w miechowni oraz przy podłogach wraz z balustradą chóru muzycznego był montaż techniczny wszystkich podzespołów instrumentu. Od 2022 r. poddawano je w pracowni organmistrzowskiej w Polsce kompleksowym pracom konserwatorskim i restauratorskim. Po złożeniu elementów organów możliwe było zakończenie restauracji obydwu szaf, w tym odtworzenie mazerunków na nowej zabudowie płycin bocznych ścian szaf, zastępującej wykonaną ze sklejki. Dokonano strojenia i intonacji instrumentu oraz rejestracji video i dźwiękowej wysokiej rozdzielczości jego brzmienia.
Realizator: Monument Service sp. z o.o. sp. kom.
Prace konserwatorskie dotyczące elementów architektury i wyposażenia katedry łacińskiej we Lwowie prowadzone są konsekwentnie od kilkunastu lat i objęły m.in. malowidła S. Stroińskiego w obrębie empory chórowej. W związku z kompleksowymi badaniami obiektu prowadzonymi pod kątem przyszłego remontu w zakresie zawilgoceń murów i podziemi kościoła oraz pokrycia dachowego wieży północnej została wykonana kompletna architektoniczno-geodezyjna dokumentacja inwentaryzacyjna.
Obecnie najskuteczniejszą i coraz powszechniej stosowaną metodą opracowywania dokumentacji architektoniczno-geodezyjnej jest skaning laserowy. Metoda ta jest niezwykle szybka i wydajna, szczególnie w porównaniu z tradycyjnymi sposobami pomiaru.
Precyzyjnie zmierzone trójwymiarowe skany zapewniają obiektywną reprezentację budynku i dzięki temu stanowią wiarygodną, łatwą do archiwizacji oraz udostępniania bazę danych o wyglądzie i stanie zachowania obiektu. Po zakończeniu skanowania laserowego, na podstawie zebranych danych, można opracować dowolną liczbę potrzebnych rzutów i przekrojów.
Wykonana w 2021 r. dokumentacja inwentaryzacyjna bazyliki objęła następujące opracowania pomiarowo-rysunkowe:
- rzuty wszystkich poziomów katedry ustalone tak, żeby prezentowały wszystkie poziomy pomieszczeń i przestrzeni, zachowywały ciągłość komunikacji pionowej i prezentowały istotne elementy wystroju;
- przekroje według zestawienia: przekrój podłużny w osi nawy głównej i prezbiterium, przekrój podłużny w osi wieży i nawy północnej, przekrój podłużny w osi wieży i nawy południowej, przekrój poprzeczny przez kruchtę i wieżę, trzy przekroje poprzeczne przez kolejne kaplice, trzy przekroje poprzeczne przez główne podziały części kancelaryjnych;
- widoki elewacji w czterech ekspozycjach;
- wynikową kompletną chmurę punktów 3D odwzorowującą katedrę w całości.
Realizator: GEOMETRIC Sp. z o.o.
Z końcem 2020 r. Instytut Polonika rozpoczął prace konserwatorskie przy malowidłach Stanisława Stroińskiego w obrębie przęsła chóru muzycznego.
Cykl malowideł na sklepieniu przedstawia dwie sceny biblijne. Pierwszą jest „Ucieczka do Egiptu”, zajmująca dwie wysklepki sklepienia krzyżowo-żebrowego, oraz „Rzeź Niewiniątek” na kolejnych dwóch wysklepkach.
Celem prac konserwatorskich jest zahamowanie procesów niszczenia dekoracji artystycznej i degradacji substancji zabytkowej oraz przywrócenie wystrojowi świątyni wartości artystycznych zbliżonych do pierwotnych. Prace polegają na usunięciu nawarstwień tynkarskich i malarskich na elementach sklepienia oraz przeprowadzeniu odpowiednich retuszy odsłoniętych pierwotnych malowideł. Podczas prac uwidocznione zostały rysy i spękania. Wymagały one stabilizacji poprzez wykonanie iniekcji i zszycie prętami ze stali nierdzewnej wprowadzonymi w głąb muru. Po usunięciu przemalowań, przystąpiono do wykonywania retuszu metodą lawowania plamą barwną o ton jaśniejszą od zachowanego oryginalnego koloru.
Realizator: Monument Service Sp. z o.o.
W roku 2018 Instytut Polonika finansował remont organów piszczałkowych w prezbiterium bazyliki archikatedralnej pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (tzw. katedra łacińska) we Lwowie. Prace przy instrumencie wykonywał organmistrz Bernard Termen z Wilna pod nadzorem polskiego rzeczoznawcy prof. Wiktora Łyjaka.
Według opinii prof. W. Łyjaka organy w prezbiterium to w większej części dzieło lwowskiego organmistrza Jana Śliwińskiego (vel Sliwinskiego), wykonane w latach 1896–1897 na zlecenie kapituły katedralnej. Do ich budowy wykorzystano wiatrownicę i piszczałki pozostałe po ośmiogłosowym pozytywie, zapewne budowy Romana Ducheńskiego w latach trzydziestych XIX w., będącym dawniej w tym miejscu. Instrument postawiono na chórze wykonanym według projektu Ferdynanda Majerskiego z Przemyśla. Autor prospektu organowego jest nieznany.
Organy w prezbiterium są jednomanuałowym pozytywem. Mają trakturę mechaniczną i jedną klapową wiatrownicę. Klawiatura o skali C-f3 (54 klawisze) ulokowana jest po stronie zachodniej (po lewej stronie patrząc na prospekt). W szafie organowej, pod wiatrownicą, znajduje się miech magazynowy (cylindrowy) z dwoma podawaczami, o napędzie ręcznym, do którego podczas remontu dodano motor wdmuchujący powietrze.
Równocześnie z pracami remontowymi organów przeprowadzono konserwację szafy organowej i balkonu organowego zlokalizowanych w prezbiterium. Elementy składowe oczyszczono. Ubytki uzupełniono flekami, a w przypadku brakujących elementów architektonicznych wykonano ich rekonstrukcje. Tę część prac wykonał zespół konserwatorów pod kierunkiem Pawła Sadleja.
