Wilno (Litwa) - Konserwacja nagrobków Olimpii Ogińskiej i Jadwigi Biskupskiej na Starej Rossie w Wilnie
W 2026 roku Instytut POLONIKA finansuje prace konserwatorskie przy dwóch zabytkowych nagrobkach na cmentarzu na Starej Rossie w Wilnie – Olimpii Ogińskiej oraz Jadwigi Biskupskiej. Prace prowadzi Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą. Wykonanie powierzono konserwatorce zabytków Karolinie Tałuć.
Oba nagrobki zachowały się bez pierwotnych zwieńczeń w formie kamiennych urn. Rekonstrukcja tych elementów jest jednym z najważniejszych zadań tegorocznych prac. Konserwacja obejmuje również oczyszczenie kamienia, uzupełnienie ubytków, wykonanie niezbędnych napraw oraz zabezpieczenie pomników przed dalszą degradacją.
Nagrobek Olimpii Ogińskiej
Nagrobek Olimpii Ogińskiej powstał w drugiej połowie XIX wieku. Znajduje się w kwaterze 03-b, przy grobie nr 0017, w centralnej części cmentarza, na tzw. Górce Literackiej. Wykonano go z drobnoziarnistego różowego granitu. Pierwotnie miejsce pochówku oznaczał krzyż ustawiony na dwustopniowym cokole i podstawie. Krzyż nie zachował się.
Na froncie pomnika znajduje się inskrypcja:
„Olimpia z Baronów Ronne Xięźna OGIŃSKA z dzieckiem swojem tu spoczywa / zmarła 10 Kwiet. 1861 r.”
Według informacji zawartych w programie prac Olimpia z Baronów Rönne Ogińska (1829–1861) była córką Antoniego Rönne i Olimpii z Górskich. Została wydana za księcia Feliksa Ogińskiego. Zmarła w wieku 32 lat. Inskrypcja wskazuje, że została pochowana wraz ze swoim dzieckiem.
Stan zachowania nagrobka przed rozpoczęciem prac określono jako zły. Granit był silnie zabrudzony, pokryty mchami i porostami, a jego powierzchnia miejscami utraciła pierwotny poler. Brakowało większości spoin, a także kamiennej urny wieńczącej pomnik i mosiężnego medalionu z herbem Ogińskich.
Prace obejmują m.in. oczyszczenie i dezynfekcję kamienia, usunięcie nieprawidłowych i osłabionych spoin, uzupełnienie ubytków, częściowe przywrócenie poleru oraz wykonanie zabezpieczenia powierzchni. Planowana jest również rekonstrukcja urny oraz mosiężnego medalionu z herbem Ogińskich. Rekonstrukcja urny zostanie wykonana na podstawie przygotowanego projektu i z zastosowaniem materiału odpowiadającego wyglądem i właściwościami oryginalnemu kamieniowi.
Nagrobek Jadwigi Biskupskiej
Drugi objęty pracami pomnik upamiętnia Jadwigę Biskupską. Nagrobek powstał w latach 1912–1914 i znajduje się w sektorze 18-a, przy nagrobku nr 017.
Pomnik wykonano z drobnoziarnistego czarnego granitu z charakterystycznymi czerwono-różowymi użyleniami. Pierwotnie jego zwieńczenie stanowiła urna ustawiona na kolumnie stylizowanej na toskańską. Kolumna wsparta jest na dwustopniowym cokole i czterostopniowej podstawie. Z urny zachował się jedynie fragment profilowanego cokolika.
Na nagrobku znajduje się inskrypcja:
„S. + P.
Jadwiga
z Olewinskich
BISKUPSKA
ŻYŁA LAT 64
ZM. 13 GRUD. 1911 R.”
Na pierwszym stopniu cokołu widnieje również napis „Pokój Ci droga Siostra” oraz sygnatura „Wilno, W. Sobolewski”.
Stan zachowania pomnika również oceniono jako zły. Granit był zabrudzony, miejscami pokryty nawarstwieniami biologicznymi i częściowo pozbawiony poleru. W szczelinach znajdowały się wtórne zabrudzenia i zaprawa cementowa. Osobnego postępowania wymaga betonowa podstawa nagrobka, porośnięta mchami i porostami, z lokalnymi ubytkami i osłabieniami.
Zakres prac przewiduje oczyszczenie i dezynfekcję kamienia, usunięcie nieprawidłowych spoin i wtórnych napraw, uzupełnienie ubytków oraz częściowe przywrócenie poleru. Konserwacji zostanie poddana także betonowa podstawa. Najważniejszym elementem restauratorskim będzie rekonstrukcja brakującej urny wieńczącej kolumnę, wykonana zgodnie z przygotowanym projektem.
Konserwacja i rekonstrukcja
Prace przy obu nagrobkach prowadzone są z założeniem zachowania i zabezpieczenia możliwie największej części oryginalnej substancji zabytkowej. Kamienne elementy są konserwowane na miejscu, natomiast brakujące elementy są rekonstruowane w pracowni.
Po zakończeniu prac teren wokół nagrobków zostanie uporządkowany, a miejsca wymagające uzupełnienia zieleni zostaną obsiane trawą. Całość zostanie udokumentowana w dokumentacji konserwatorskiej powykonawczej.
Planowany termin zakończenia prac: 30 października 2026 roku.
Projekt finansuje Instytut POLONIKA. Prace prowadzi Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą, a wykonawczynią jest Karolina Tałuć, konserwatorka zabytków.
fot. Karolina Tałuć
